*Το παρακάτω κείμενο συγκεντρώνει επίσημους λεξικογραφικούς ορισμούς βασικών κοινωνικοπολιτικών όρων που συχνά διαστρεβλώνονται στον δημόσιο λόγο, συνήθως από ακραίους κύκλους και πολλές φορές εσκεμμένα.
Γυάλινη Οροφή / Glass Ceiling
Αόρατο ή μη-τυπικό εμπόδιο που περιορίζει την επαγγελματική ή κοινωνική ανέλιξη συγκεκριμένων ομάδων, κυρίως γυναικών, σε υψηλές θέσεις εξουσίας ή λήψης αποφάσεων.
Πρόκειται για δομικές διακρίσεις, που δεν εμφανίζονται πάντα ρητά, αλλά λειτουργούν μέσω πολιτικών, πρακτικών ή στερεοτύπων.
Συνδέεται με περιορισμούς στην πρόσβαση σε ευκαιρίες προαγωγής, υψηλούς μισθούς ή ηγετικές θέσεις, ανεξάρτητα από τις δεξιότητες ή τα προσόντα των ατόμων.
Πηγές: Merriam-Webster, Oxford, Babiniotis Dictionary of Modern Greek.
Φεμινισμός.
Κοινωνικό και πολιτικό κίνημα για την ισότητα των φύλων και τα ίσα δικαιώματα.
Πηγή: Λεξικό Νέας Ελληνικής Γλώσσας (Μπαμπινιώτης), Merriam-Webster, Oxford.
Πατριαρχία.
Κοινωνικό σύστημα όπου η εξουσία ασκείται κυρίως από άνδρες, σε οικογενειακό και κοινωνικό επίπεδο.
Πηγή: Λεξικό Νέας Ελληνικής Γλώσσας (Μπαμπινιώτης), Oxford.
Φαλλοκρατία.
Ιδεολογία ή νοοτροπία που θεωρεί τους άνδρες ανώτερους και κυρίαρχους.
Πηγή: Λεξικό Νέας Ελληνικής Γλώσσας (Μπαμπινιώτης).
Φεμιναζί
Υβριστικός και ειρωνικός όρος, όχι επιστημονικός, που χρησιμοποιείται για να δυσφημίσει ακραία τον φεμινισμό μέσω καταχρηστικής σύγκρισης με τον ναζισμό.
Πηγή: Λεξικό Νέας Ελληνικής Γλώσσας (Μπαμπινιώτης), Merriam-Webster.
Woke.
Σημαίνει κοινωνικά και πολιτικά ενήμερος, ιδιαίτερα σε θέματα κοινωνικής αδικίας.
Πηγή: Merriam-Webster.
“Woke agenda”.
Δεν είναι επίσημος ή λεξικογραφικός όρος.
Είναι πολιτικός χαρακτηρισμός, που χρησιμοποιείται επικριτικά από ακραίους κύκλους κυρίως για να “δαιμονοποιησουν” τις πολιτικές κοινωνικής δικαιοσύνης και ισότητας.
Κάθε μορφή βίας που ασκείται εξαιτίας του φύλου ή της έμφυλης ταυτότητας του ατόμου και πλήττει δυσανάλογα γυναίκες και θηλυκότητες, τόσο στον ιδιωτικό όσο και στον δημόσιο χώρο. Περιλαμβάνει σωματική, ψυχολογική, σεξουαλική, οικονομική και θεσμική βία.
Πηγές: ΟΗΕ, Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας, European Institute for Gender Equality.
Η κατάσταση κατά την οποία ένα άτομο αποδέχεται ή εσωτερικεύει μισογυνιστικές αξίες και στερεότυπα που προωθούνται από την κοινωνία, και τα εφαρμόζει στον εαυτό του ή σε άλλες γυναίκες, συχνά υπονομεύοντας την αυτοεκτίμηση, την αυτοδιάθεση ή τις σχέσεις μεταξύ γυναικών.
Πηγές: American Psychological Association, Merriam-Webster, Oxford.
Γυναικοκτονία.
Ο φόνος γυναίκας εξαιτίας του φύλου της, συνήθως στο πλαίσιο έμφυλης βίας, ενδοοικογενειακής κακοποίησης, ελέγχου ή ανδρικής κυριαρχίας.
Δεν πρόκειται για «απλή ανθρωποκτονία», αλλά για έγκλημα με συγκεκριμένο κοινωνικό και έμφυλο υπόβαθρο.
Πηγές: ΟΗΕ, Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας.
Τοξική αρρενωπότητα.
Σύνολο κοινωνικά επιβαλλόμενων προτύπων ανδρισμού που προωθούν τη βία, την κυριαρχία, την καταστολή συναισθημάτων και την περιφρόνηση προς οτιδήποτε θεωρείται «θηλυκό».
Η έννοια δεν στοχοποιεί τους άνδρες, αλλά τις βλαπτικές συμπεριφορές και προσδοκίες που επιβάλλονται σε αυτούς και βλάπτουν τόσο τους ίδιους όσο και τους άλλους.
Πηγές: American Psychological Association, Oxford.
Παρενόχληση.
Ανεπιθύμητη συμπεριφορά, λεκτική, μη λεκτική ή σωματική, που παραβιάζει την αξιοπρέπεια ενός ατόμου και δημιουργεί εκφοβιστικό, εχθρικό, ταπεινωτικό ή προσβλητικό περιβάλλον.
Μπορεί να αφορά το φύλο, τη σεξουαλικότητα, την έμφυλη ταυτότητα, την εμφάνιση, την εργασία ή οποιοδήποτε άλλο προσωπικό χαρακτηριστικό.
Η παρενόχληση μπορεί να εκδηλωθεί:
στον χώρο εργασίας
στον δημόσιο χώρο
στο διαδίκτυο (online harassment)
σε εκπαιδευτικά ή κοινωνικά πλαίσια.
Πηγές: ΟΗΕ, International Labour Organization, European Institute for Gender Equality.
Πατριαρχικά στερεότυπα.
Γενικευμένες και απλουστευτικές αντιλήψεις που αποδίδουν «φυσικούς» ρόλους, χαρακτηριστικά και συμπεριφορές στα φύλα, με βάση την πατριαρχική οργάνωση της κοινωνίας.
Συντηρούν την ανδρική κυριαρχία, περιορίζουν την αυτοδιάθεση όλων των φύλων και νομιμοποιούν τον σεξισμό και τις διακρίσεις.
Πηγές: ΟΗΕ, European Institute for Gender Equality.
Ενοχοποίηση του θύματος (Victim blaming).
Πρακτική ή στάση κατά την οποία η ευθύνη για μια πράξη βίας, κακοποίησης ή εγκλήματος μετατοπίζεται από τον/την θύτη στο θύμα.
Συχνά εκδηλώνεται με ερωτήσεις ή σχόλια που εστιάζουν στη συμπεριφορά, την εμφάνιση ή τις επιλογές του θύματος αντί στην πράξη του δράστη.
Πηγές: American Psychological Association, ΟΗΕ
Κουλτούρα του βιασμού (Rape culture).
Κοινωνικό και πολιτισμικό πλαίσιο μέσα στο οποίο η σεξουαλική βία κανονικοποιείται, υποβαθμίζεται ή δικαιολογείται, μέσω στερεοτύπων, χιούμορ, μύθων και πρακτικών που προστατεύουν τους θύτες και αμφισβητούν τα θύματα.
Πηγές: ΟΗΕ, Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας.
*Οι όροι ενοχοποίηση του θύματος, κουλτούρα του βιασμού και διαθεματικότητα χρησιμοποιούνται διεθνώς στην κοινωνιολογία, την ψυχολογία, το δίκαιο και τα ανθρώπινα δικαιώματα για να περιγράψουν δομικά φαινόμενα, όχι «ατομικές ευαισθησίες» ή «ιδεολογίες».
Τρανσφοβία.
Φόβος, αποστροφή, προκατάληψη ή εχθρική συμπεριφορά απέναντι σε τρανς και φυλοδιαφορετικά άτομα, που εκδηλώνεται μέσω διακρίσεων, ρητορικής μίσους, κοινωνικού αποκλεισμού ή βίας.
Πηγές: Merriam-Webster, American Psychological Association.
Misgender / Λανθασμένη απόδοση φύλου.
Η πράξη ή συμπεριφορά κατά την οποία αποδίδεται σε ένα άτομο φύλο διαφορετικό από αυτό που δηλώνει ή νιώθει.
Μπορεί να περιλαμβάνει:
χρήση λανθασμένων αντωνυμιών ή ονόματος.
παραβίαση της έμφυλης ταυτότητας.
υποτίμηση ή απόρριψη της ταυτότητας φύλου.
Πηγές: American Psychological Association, Merriam-Webster.
Ομοφοβία.
Φόβος, προκατάληψη ή εχθρική στάση απέναντι σε ομοφυλόφιλα άτομα ή την ομοφυλοφιλία, που οδηγεί σε κοινωνικό στιγματισμό, διακρίσεις και παραβίαση ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Πηγές: Merriam-Webster, American Psychological Association.
Σημαντική διευκρίνιση.
Οι παραπάνω όροι δεν είναι ιδεολογικές εφευρέσεις, ούτε «ακτιβιστικά συνθήματα».
Πρόκειται για επιστημονικά, κοινωνιολογικά και θεσμικά κατοχυρωμένες έννοιες, που χρησιμοποιούνται για να περιγράψουν υπαρκτά φαινόμενα βίας, διακρίσεων και ανισοτήτων.
Συμπέρασμα 1
Άλλο οι έννοιες όπως τις ορίζουν τα λεξικά κι άλλο οι ισχυρισμοι και τα συνθήματα που χρησιμοποιούνται απ’ τους φαλλοκράτες για παραπληροφόρηση και διεστράβλωση.
Τα λεξικά δεν είναι «woke».
Είναι απλώς … λεξικά.
Συμπέρασμα 2
Όταν συναντάμε διαφορετικές ερμηνείες αυτών των όρων, αξίζει να ανατρέχουμε σε έγκυρες πηγές και όχι σε πολιτικά συνθήματα ή παραπληροφόρηση.
