0:00
Γράφει η Χριστίνα Μαργέτη.
Κάποιες/κάποιοι αμφισβητούν το γεγονός ότι σήμερα στην Ελλάδα υπάρχει πατριαρχία και θεωρούν πως οι σημερινές διαμαρτυρίες και διεκδικήσεις είναι περιττές και αδικαιολόγητες. Μάλιστα προτείνουν να συγκρίνουμε την κατάσταση με χώρες της Μέσης Ανατολής, υποστηρίζοντας ότι μόνο εκεί υπάρχει «πραγματική» πατριαρχία.
Παραλείπουν όμως το γεγονός ότι η πατριαρχία αποτελεί ένα παγκόσμιο σύστημα εξουσίας, το οποίο εκδηλώνεται με διαφορετικούς τρόπους: σε ορισμένες κοινωνίες με άμεσες και πιο ορατές μορφές, σε άλλες πιο έμμεσα και πιο ύπουλα. Γι’ αυτό και η κριτική της δεν μπορεί παρά να γίνεται τόσο σε τοπικό όσο και σε παγκόσμιο επίπεδο. Παρά τις μεγάλες αλλαγές και τα βήματα προς τη νομική ισότητα, η πατριαρχία στην Ελλάδα δυστυχώς δεν έχει ξεπεραστεί. Υπάρχει ακόμη σε νοοτροπίες και πρακτικές. Φαίνεται παντού, από το σπίτι μέχρι τη δημόσια ζωή. Κάποιες περιπτώσεις εξαίρεσης είναι απλά εξαιρέσεις και δεν αποτελούν τον κανόνα, ούτε την πλειοψηφία των περιπτώσεων.
Η πατριαρχία παρουσιάζει τη γυναίκα ως ένα αδύναμο πλάσμα, μόνιμα συναισθηματικό και ευάλωτο. Χωρίς πυγμή, θάρρος, δυναμισμό ώστε να δικαιολογεί την ανάγκη για καθοδήγηση της και φυσικά τις ιεραρχίες. Η πραγματικότητα όμως είναι ότι η δύναμη, το θάρρος, η γενναιότητα, η ενσυναίσθηση, η ευαισθησία, η ευαλωτότητα αποτελούν γνωρίσματα όλων των φύλων και πάνω απ’ όλα, ιδιότητες του ανθρώπινου χαρακτήρα.
Άνιση κατανομή φροντίδας και οικιακής εργασίας.
Οι γυναίκες αναλαμβάνουν συχνά το μεγαλύτερο βάρος στο σπίτι και στην φροντίδα παιδιών ή ηλικιωμένων, ακόμη κι όταν εργάζονται full-time. Όταν ένας άνδρας βοηθάει, θεωρείται κατόρθωμα, ενώ για τη γυναίκα θεωρείται κάτι το αυτονόητο.
Η ταύτιση της γυναίκας με την «υποχρεωτική» μητρότητα.
Η μητρότητα παρουσιάζεται ως πεπρωμένο. Στην πατριαρχική λογική, το να είσαι γυναίκα συχνά θεωρείται ότι ολοκληρώνεται μόνο μέσα από τη μητρότητα. Πάσες φορές άραγε δεν έχουμε ακούσει φράσεις όπως:
«Πότε θα κάνεις παιδί;»
«Καμία γυναίκα δεν είναι πραγματικά ευτυχισμένη χωρίς παιδιά».
Αυτές οι φράσεις δεν λέγονται αντίστοιχα στους άνδρες όχι σίγουρα με την ίδια ένταση. Αυτό δείχνει ότι η κοινωνία δεν αναγνωρίζει πλήρως τη γυναικεία ταυτότητα έξω από τη μητρότητα. Ακόμα και σήμερα στην επαρχία μετά τα σαράντα αν μια γυναίκα είναι ανύπαντρη, μπορεί να ακούσεις την φράση για εκείνη «γεροντοκόρη». Ενώ για τους ανύπαντρους άνδρες πιθανόν να ακούσεις την φράση: «είναι εργένης».
Έλεγχος στο σώμα και τις επιλογές.
Όταν η μητρότητα ορίζεται ως υποχρέωση, τότε αμφισβητείται το δικαίωμα στην άμβλωση, η γυναίκα κρίνεται για το πώς «χρησιμοποιεί» το σώμα της.
Άρα η υποχρεωτική μητρότητα δικαιολογεί γιατί η γυναίκα «πρέπει» να αναλάβει το σπίτι, νομιμοποιεί την άνιση κατανομή φροντίδας, ενισχύει την ιδέα ότι η γυναίκα χρειάζεται έλεγχο.
Εργασιακός τομέας.
Η ίδια συμπεριφορά αξιολογείται διαφορετικά. Για παράδειγμα: ο άνδρας διευθυντής χαρακτηρίζεται ως αποφασιστικός, ενώ μια γυναίκα διευθύντρια με την ίδια ακριβώς συμπεριφορά χαρακτηρίζεται ως νευρική, γκρινιάρα. Μην παραβλέπουμε το γεγονός ότι αν και η ελληνική νομοθεσία προστατεύει τις γυναίκες – μεταξύ άλλων από απόλυση λόγω εγκυμοσύνης, ανισότητες στους μισθούς, μη καταβολή επιδομάτων ή από σεξουαλικές παρενοχλήσεις στους χώρους εργασίας, η πλήρης εφαρμογή της νομοθεσίας στην πράξη και η πραγματική ισότητα στην εργασιακή ζωή συνεχίζουν να αποτελούν πρόκληση.
Διπλά μέτρα και σταθμά για προσωπικές σχέσεις & συμπεριφορά.
Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι πως αν μια γυναίκα έχει πολλούς ερωτικούς συντρόφους πιθανόν να χαρακτηριστεί ως ανήθικη ενώ αν ένας άνδρας κάνει το ίδιο, θεωρείται ως «μερακλής», «μάγκας» επειδή «έτσι είναι η φύση του άνδρα».
Υποεκπροσώπηση γυναικών σε ανώτερες θέσεις.
Οι γυναίκες παραμένουν λιγότερες σε αριθμό, σε σύγκριση με τους άνδρες σε θέσεις πολιτικής, διοίκησης και επιχειρήσεων. Όταν φτάνουν ψηλά, συχνά αμφισβητείται η ικανότητά τους, η αξία τους, το πως «έφτασαν μέχρι εκεί» (αυτό συνοδεύεται συχνά με πρόστυχα, σεξιστικά και συκοφαντικά σενάρια), σχολιάζεται η εξωτερική εμφάνιση τους, ακόμα και το αν χαμογελούν ή όχι.
Σεξισμός στην καθημερινότητα.
Η πατριαρχία αναπαράγεται μέσα από «αστεία» και σχόλια. Για παράδειγμα: «Γυναίκα οδηγός τι περιμένεις». «έχει τα νεύρα της, θα ‘χει περίοδο». «Οι γυναίκες δεν είναι έξυπνες, είναι πονηρές. Οι άνδρες έχουν αθωότητα». «Οι γυναίκες είναι κουτσομπόλες και τους αρέσει το κουτσομπολιό». «Δεν υπάρχει γυναικεία φιλία, η κάθε μία κοιτά να βγάλει το μάτι της άλλης, ενώ οι άνδρες έχουν αλληλεγγύη μεταξύ τους». «Βάψου λίγο ντε, βάλε λίγο κραγιόν, χαμογέλα, γυναίκα είσαι». «Ντύσου πιο θηλυκά- περπάτα σαν θηλυκό».
Όταν όλα τα παραπάνω θεωρούνται σαν κανονικότητα και φυσιολογικά ή αντιμετωπίζονται ως υποχρεωτικά χαρακτηριστικά των φύλων και όχι ως ζήτημα χαρακτήρα, γούστου ή ατομικής συμπεριφοράς και όταν μάλιστα, παρουσιάζονται απλώς ως ένα αστείο, τότε η ανισότητα και η φαλλοκρατική πλύση εγκεφάλου περνούν στις μάζες ως αυτονόητες.
Έμφυλη βία και δικαιολογίες.
Η πατριαρχία φαίνεται και στο πώς αντιμετωπίζει τη βία. Για παράδειγμα φαίνεται ξεκάθαρα στις εξής φράσεις: «Γιατί δεν έφυγε νωρίτερα;,» «Τι ήθελε εκεί;» «Γιατί κυκλοφορούσε μόνη της τέτοια ώρα;» «Τι φορούσε;» «Δεν μπορεί κάτι θα έκανε κι αυτή». «Έτσι όπως ήταν ντυμένη προκάλεσε». Η ευθύνη δηλαδή μετατοπίζεται συστηματικά από τον δράστη στη γυναίκα.
Η πατριαρχία βλάπτει όλα τα φύλα και τα LGBTQ+ άτομα.
Η πατριαρχία επιβάλλει «άνδρας–γυναίκα» ως τα μοναδικά αποδεκτά φύλα. Άτομα που δεν εντάσσονται στο δίπολο θηλυκού- αρσενικού αντιμετωπίζουν κοινωνικό αποκλεισμό, έλλειψη νομοθετικής προστασίας και διακρίσεις. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα να δυσκολεύονται να δηλώσουν το φύλο τους ή το μη φύλο, σε επίσημα έγγραφα ή το να γίνουν αποδεκτά σε κοινωνικές/εργασιακές καταστάσεις.
Επίσης αντιμετωπίζουν δυσκολίες ακόμα και στην περίθαλψη, την πρόσβαση ακόμα και σε στοιχειώδη ιατρική φροντίδα. Τα μη δυαδικά και τα τρανς άτομα συχνά βιώνουν την υποβάθμιση, τον αποκλεισμό. Το ιατρικό/ νοσηλευτικό προσωπικό μπορεί να κάνει ακατάλληλες ερωτήσεις ή υποθέσεις για το σώμα ή τις ανάγκες του ασθενούς ακόμα και να μην το αντιμετωπίζουν με τον ανάλογο σεβασμό. Αυτό πολλές φορές οδηγεί σε αναβολή ή αποφυγή εξετάσεων, ή ακόμα και σε τραυματικές εμπειρίες.
Αλλά και οι παραδοσιακοί ρόλοι συχνά κάνουν γυναίκες και άντρες να μην λαμβάνουν την υποστήριξη που χρειάζονται. Ιστορικά σε κάποιες περιπτώσεις έχουν παρατηρηθεί φαινόμενα υποτίμησης συμπτωμάτων γυναικών ως «ψυχολογικά» ή «υπερβολικά». Από την άλλη οι άντρες που δείχνουν ευαλωτότητα ή ψυχολογικά προβλήματα συχνά δεν παίρνουν την κατάλληλη υποστήριξη. Πέρα όμως από τον τομέα της υγείας, η πατριαρχία περιορίζει γενικά τους άντρες: τους πιέζει να είναι «δυνατοί», «κουβαλητές» και τόσα άλλα για τα οποία έχω αναφερθεί παλιότερα εδώ: ΌΧΙ, Ο ΦΕΜΙΝΙΣΜΟΣ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΕΧΘΡΟΣ ΣΟΥ. Η ΠΑΤΡΙΑΡΧΙΑ ΕΙΝΑΙ
Το «η γυναίκα κάνει κουμάντο στο σπίτι».
Σε κάποια σπίτια όπου η γυναίκα παίρνει τις αποφάσεις, δεν αναιρούν αυτές οι περιπτώσεις, την πατριαρχία. Το να «κάνει κουμάντο» συχνά σημαίνει ότι έχει φορτωθεί τις ευθύνες του σπιτιού, Έξαλλου η πατριαρχία δεν καταργείται από μεμονωμένες εξαιρέσεις, ούτε και κάποιο προσωπικό βιώμα μπορεί να αποτελεί απαραίτητα κάτι το συλλογικό ή το πλειοψηφικό.
Σεξιστικά σχόλια σε γυναίκες πολιτικούς και ομοφοβία απέναντι σε ΛΟΑΤΚΙ+ αρχηγούς κομμάτων.
Γυναίκες βουλεύτριες, ηγέτριες διαφόρων πολιτικών κομμάτων, καθώς και ανοιχτά δηλωμένοι ομοφυλόφιλοι πρόεδροι έχουν γίνει στόχος σεξιστικών και ομοφοβικών σχολίων αντίστοιχα, κυρίως από άνδρες συναδέλφους τους (αλλά και από μη πολιτικά πρόσωπα) αντί ο διάλογος να επικεντρώνεται και να αφορά μόνο τις θέσεις,τις προτάσεις,τον έλεγχο για τα πεπραγμένα. Αυτό δείχνει ότι ακόμα και μια θέση εξουσίας δεν εξασφαλίζει απαραίτητα ούτε την ισότητα, ούτε και τον σεβασμό.
Η ιεροσύνη ως δυνατότητα αποκλειστικά για άνδρες.
Στην Ελλάδα τα κυρίαρχα θρησκευτικά δόγματα παρέχουν την δυνατότητα μόνο στους άνδρες να γίνονται ιερείς. Αυτό σημαίνει ότι υφίστανται θρησκευτικοί αποκλεισμοί με βάση το φύλο, ακόμα και στις μέρες μας.
Αποκλεισμός των θηλυκών καταλήξεων στον καθημερινό λόγο και τη γραφή.
Όταν χρησιμοποιούμε αποκλειστικά το αρσενικό γένος ως «ουδέτερο» ή προεπιλεγμένο, αναπαράγουμε μια πατριαρχική αντίληψη που καθιστά το θηλυκό αόρατο. Η σκόπιμη χρήση του θηλυκού ή και του ουδέτερου, ακόμα και όταν αναφερόμαστε σε συλλογικά ή γενικά θέματα, είναι μια γλωσσική πράξη αντίστασης: φέρνει την ορατότητα και αμφισβητεί τον μονοσήμαντο αρσενικό λόγο. Διαβάστε και αυτό: ΜΙΚΡΑ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΑ ΠΡΑΓΜΑΤΑ ΑΛΛΑ ΤΟΣΟ ΣΗΜΑΝΤΙΚΑ
Οι γυναικοκτονίες ως απόδειξη.
Γυναικοκτονία είναι η δολοφονία γυναίκας λόγω φύλου, συνήθως από σύντροφο ή μέλος της οικογένειας, επειδή αμφισβητήθηκε η «εξουσία» , ο «έλεγχος» πάνω της. Δεν πρόκειται για απλή εγκληματικότητα. Είναι έγκλημα έμφυλης εξουσίας.
Η πατριαρχία βασίζεται στην κυριαρχία και τον έλεγχο των γυναικών, των σωμάτων τους, των επιλογών τους και των σχέσεών τους. Όταν μια γυναίκα αρνείται, αδιαφορεί ή αμφισβητεί τον άντρα (για παράδειγμα μέσα από χωρισμό, ανεξαρτησία ή απόρριψη πρότασης) η κοινωνία συχνά ενισχύει την ιδέα ότι ο άντρας έχει «δικαίωμα» να ελέγχει, να είναι το επίκεντρο της προσοχής και να απαιτεί υποταγή.
Οι γυναικοκτονίες δεν συμβαίνουν τυχαία. Η ίδια η κουλτούρα και τα στερεότυπα ενθαρρύνουν την αντίληψη ότι μια γυναίκα δεν έχει δικαίωμα να μην ενδιαφέρεται, να λέει «όχι» ή να αρνείται την εξουσία, την παρουσία ή τον έλεγχο του άντρα. Τα τελευταία χρόνια, η Ελλάδα καταγράφει αύξηση των γυναικοκτονιών. Σε πολλές περιπτώσεις, η δικαιολογία ήταν «ένας καβγάς», «την αγαπούσε υπερβολικά», «τον ζήλευε», «τον απατούσε» ή «ήταν η κακιά η ώρα». Άρα, οι γυναικοκτονίες αποτελούν μια ακραία μεν, αλλά ξεκάθαρη απόδειξη ότι η πατριαρχία δεν έχει εξαλειφθεί.
Αξίζει να σημειωθεί ότι, πέρα από τις γυναικοκτονίες, διαπράττονται δυστυχώς συχνά και εγκλήματα ή επιθέσεις κατά τρανς, μη δυαδικών και άλλων LGBT+ ατόμων, γεγονός που επίσης πηγάζει από τη φαλλοκρατική κοσμοαντίληψη και τους έμφυλους κανόνες.
Επομένως η πατριαρχία στην Ελλάδα με τα στερεότυπα της παρά την πρόοδο και τα βήματα που έχουν γίνει σε σχέση με τις προηγούμενες δεκαετίες, παραμένει ακόμα σε δομή, στερεότυπα, σκέψη και νοοτροπία. Οι γυναίκες, όλα τα φύλα καθώς και τα LGBTQ+ άτομα συνεχίζουν να διεκδικούν ισότητα, ισότιμη κατανομή εργασίας, ευκαιρίες, ορατότητα, αναγνώριση και σεβασμό.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ:
ΓΥΝΑΙΚΟΚΤΟΝΙΕΣ ΛΕΓΟΝΤΑΙ
ΘΛΙΒΕΡΗ ΔΙΑΠΙΣΤΩΣΗ
ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΓΙΑ ΓΥΝΑΙΚΕΣ & ΠΑΙΔΙΑ ΘΥΜΑΤΑ ΒΙΑΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ
25 ΝΟΕΜΒΡΗ: ΜΝΗΜΗ ΚΑΙ ΔΡΑΣΗ ΕΝΑΝΤΙΑ ΣΤΗΝ ΕΜΦΥΛΗ ΒΙΑ
ΓΙΑ ΤΗ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΤΗΣ ΓΥΝΑΙΚΑΣ
ΑΡΚΕΤΑ ΜΕ ΤΗΝ ΔΑΙΜΟΝΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΘΗΛΥΚΟΤΗΤΩΝ
ΛΕΞΙΚΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ & ΕΜΦΥΛΩΝ ΕΝΝΟΙΩΝ
ΜΙΚΡΑ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΑ ΠΡΑΓΜΑΤΑ ΑΛΛΑ ΤΟΣΟ ΣΗΜΑΝΤΙΚΑ
Η ΑΞΙΑ ΤΟΥ ΠΡΟΣΩΠΟΥ ΚΑΙ ΤΗΣ ΑΤΟΜΙΚΗΣ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΣ ΣΤΟΝ ΦΥΣΙΚΟ & ΣΤΟΝ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΚΟΣΜΟ
ΣΥΝΤΟΜΑ, ΠΕΡΙΕΚΤΙΚΑ & ΞΕΚΑΘΑΡΑ